Święta Martyna (Martina z Rzymu) jest czczona jako dziewica i męczennica, rzadko lub w ogóle jako diakonisa. Jej wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim przypada 30 stycznia.
Hagiografia:
Martyna pochodziła ze znakomitej i zamożnej rodziny rzymskiej; jej ojciec był konsulem. Po wczesnej śmierci rodziców rozdała swój ogromny majątek ubogim i poświęciła się modlitwie oraz praktykowaniu wiary chrześcijańskiej.
Żyła w III wieku i poniosła męczeńską śmierć za panowania cesarza Aleksandra Sewera (prawdopodobnie w 226 lub 228 roku). Została aresztowana, ponieważ otwarcie wyznawała swoją wiarę i odmówiła złożenia ofiary pogańskim bóstwom.
Według hagiografii, poddano ją okrutnym torturom, które przetrwała w cudowny sposób. Była biczowana, szarpana żelaznymi hakami, a jej ciało raniono ostrymi mieczami. Próbowano ją także spalić żywcem i rzucić na pożarcie dzikim zwierzętom w amfiteatrze, ale za każdym razem wychodziła z opresji bez szwanku dzięki Bożej interwencji. Widząc te cuda, niektórzy z jej oprawców nawrócili się na chrześcijaństwo i sami ponieśli śmierć męczeńską.
Ostatecznie Martyna została ścięta. Legenda głosi, że z jej ciała, zamiast krwi, popłynęło mleko, co jest powodem, dla którego uważana jest za patronkę matek karmiących.
Jej relikwie zostały odnalezione w 1634 roku w starożytnej bazylice w pobliżu Więzienia Mamertyńskiego w Rzymie, co przyczyniło się do odnowienia jej kultu. Papież Urban VIII włączył jej święto do kalendarza liturgicznego.
Patronat:
Święta Martyna jest jedną z patronek Rzymu oraz patronką matek karmiących.
Czy Martyna była diakonisą?
Istnieją źródła i autorzy, którzy identyfikują lub przynajmniej wspominają o możliwości, że św. Martyna była diakonisą, choć informacja ta nie jest powszechnie akceptowana we wszystkich oficjalnych hagiografiach katolickich, które często określają ją po prostu jako „dziewicę i męczennicę”.
Dokumenty, materiały i autorzy, którzy podają taką informację:
- Nowsze/popularne źródła hagiograficzne: Niektóre współczesne strony i publikacje internetowe poświęcone świętym (np. blogi religijne i witryny z cyklu „Święty Dnia”) wyraźnie podają, że Martyna była diakonisą („Martina was a Deaconess”). Źródła te często opisują, że po osieroceniu rozdała majątek i aktywnie poświęciła się służbie Kościołowi, co mogło być rozumiane jako pełnienie funkcji diakonisy w ówczesnym Rzymie.
- Wczesne Passiones: Informacje o św. Martynie pochodzą głównie z późnej legendy (Passiones Tatianae et Priscae), a nie z historycznie weryfikowalnych, współczesnych jej dokumentów. Historycy katoliccy, tacy jak ci z Catholic Encyclopedia (Léon Clugnet), przyznają, że jej hagiografia jest wysoce zidealizowana, a opisy jej męczeństwa (np. cudowne ocalenia z rąk dzikich zwierząt czy ognia) są mało wiarygodne historycznie i mogły zostać pomylone z legendami innych męczennic, takich jak św. Tacjana z Rzymu.
- Analogia do św. Tacjany z Rzymu: Co ciekawe, w niektórych źródłach (zwłaszcza prawosławnych lub wschodnich) to Tacjana Rzymska (wspominana w tych samych passio co Martyna) jest wyraźnie określana mianem diakonisy. Możliwe jest, że w wyniku pomieszania legend i żywotów, rola diakonisy została przypisana raz jednej, raz drugiej postaci.
- Dyskurs historyczny na temat diakonis: Dyskusje historyków i teologów na temat roli diakonis w starożytnym Kościele, choć nie skupiają się bezpośrednio na Martynie, analizują, w jaki sposób ówczesne kobiety pełniły funkcje charytatywne i pomocnicze (jak asystowanie przy chrzcie kobiet, opieka nad chorymi, dystrybucja jałmużny). Te opisy ról często pasują do charytatywnej działalności Martyny po rozdaniu majątku.
Informacja, że św. Martyna była diakonisą, pojawia się w niektórych popularnych opracowaniach hagiograficznych. Poważne, krytyczne źródła historyczne traktują jej żywot z dużą dozą ostrożności, podkreślając, że jej Passio to przede wszystkim późna legenda. Nie ma solidnych, historycznych dokumentów z III wieku potwierdzających jej status jako diakonisy w sensie formalnego, wczesnochrześcijańskiego urzędu, choć jej działalność charytatywna wpisywała się w zakres zadań pełnionych przez ówczesne diakonisy.
opr. D. Chmielewski