Diakon Abraham z Airadz (Arazd) oraz diakon Chaczacz (Khatchatch) z Resztuniku (Reshdounikh) to wczesnochrześcijańscy męczennicy i duchowni Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego. Należą oni do czczonej w tradycji chrześcijańskiej grupy dziewięciu męczenników, zwanych Świętymi Lewondianami (fr. Léonciens, orm. Łewondeank / Ghevondyank). Byli to religijni przywódcy Ormian, którzy ponieśli śmierć za wiarę w 455 roku z rozkazu perskiego króla z dynastii Sasanidów, Jezdegerda II.
Tradycyjne liturgiczne wspomnienie tej grupy męczenników (w tym diakonów Abrahama i Chaczacza) w Martyrologium Rzymskokatolickim przypada na 1 sierpnia.
Męczeństwo świętych Lewondianów jest bezpośrednią konsekwencją wielkiego powstania narodowo-religijnego Ormian pod wodzą księcia Wartana Mamikoniana (450–451 rok) przeciwko Persji. Król Jezdegerd II podjął próbę siłowego narzucenia chrześcijańskiej Armenii perskiego zaratusztrianizmu (kultu ognia). Ormiańskie duchowieństwo stało się duchowym motorem oporu. Po krwawej, lecz przegranej przez Ormian bitwie pod Awarajr (451 rok), perski król nakazał uwięzić najważniejszych liderów religijnych kraju.
Grupa więzionych przywódców wzięła swoją nazwę od charyzmatycznego kapłana, św. Lewonda (Leoncjusza z Wanandu). W gronie tym służyło dwóch wybitnych diakonów:
-
- Diakon Abraham z Airadz (Arazd): Pochodził z prowincji Ajrarat (stąd przydomek Airadz/Arazd). Był bliskim współpracownikiem hierarchów i administratorem kościelnym. W czasie długiego uwięzienia w głębi Persji podtrzymywał na duchu uwięzionych towarzyszy.
- Diakon Chaczacz z Resztuniku: Wywodził się z południowo-ormiańskiego klanu i regionu Resztunik (okolice jeziora Wan). Słynął z głębokiej wiedzy teologicznej i odwagi w odrzucaniu perskich propozycji przejścia na mazdaizm w zamian za wolność i wysokie urzędy.
Przez ponad trzy lata perscy urzędnicy przetrzymywali duchownych w ciężkich okowach, poddając ich torturom, głodząc i zmuszając do publicznych dysput teologicznych z mędrcami królewskimi. Żaden z dziewięciu duchownych nie zaparł się Chrystusa.
Widząc niezłomność więźniów, rozwścieczony król Jezdegerd II wydał ostateczny wyrok śmierci. Egzekucja odbyła się w 455 roku w perskiej prowincji Abarshahr (pobliże dzisiejszego Niszapuru w Iranie). Diakon Abraham, diakon Chaczacz oraz ich towarzysze zostali skazani na ścięcie mieczem. Perscy żołnierze, aby uniemożliwić chrześcijanom zebranie relikwii, poćwiartowali ciała męczenników i rozpalili ogień, by je spalić. Według starożytnej tradycji ormiańskiej, ciała ocalały z płomieni, a lokalni chrześcijanie potajemnie odkupili i wywieźli szczątki świętych.
Święci ci są symbolem absolutnej wierności sumieniu i tożsamości chrześcijańskiej. Ormiański Kościół Apostolski uroczyście obchodzi ich wspomnienie w ruchomy wtorek po Niedzieli Zapustnej (przed Wielkim Postem), natomiast zachodnie kalendarze hagiograficzne wpisują ich imiona właśnie pod datą 1 sierpnia, czcząc ich jako filary Kościoła na Kaukazie. Ich wspomnienie bywa również obchodzone 2 sierpnia.