Diakon Aidus (zwany także Aedh) pochodził z Chrioch-Maine lub z Cuil-Maine, obecnie to wieś Clonmany w hrabstwie Donegal w Irlandii.
Diakon Aidus wymieniany jest w 𝘈𝘤𝘵𝘢 𝘚𝘢𝘯𝘤𝘵𝘰𝘳𝘶𝘮 oraz irlandzkich Martyrologiach.
Pod datą 10 lipca Kanonik O’Hanlon przedstawia szczegóły dotyczące świętego Aedha, opisanego w Martyrologiach jako „diakon”. Określa miejscowość związaną z tym świętym człowiekiem jako Clonmany w hrabstwie Donegal. Jednak wpis Pádraiga Ó Riaina dotyczący świętego umieszcza go zamiast tego w parafii Magheraculmoney w hrabstwie Fermanagh i sugeruje, że jest on identyczny ze św. Maodhogiem z Ferns.
Diakon Aedh obchodzi 31 sierpnia drugie święto, które dzieli z kilkoma imiennikami. Jest zatem jednym z irlandzkich świętych, który dobrze ilustruje trudności, jakie napotykają próby przepracowania dowodów ze źródeł genealogicznych, martyrologicznych i dotyczących nazw miejscowości. Relację Riaina o świętym można znaleźć na stronie 70 jego 𝘈 𝘋𝘪𝘤𝘵𝘪𝘰𝘯𝘢𝘳𝘺 𝘰𝘧 𝘐𝘳𝘪𝘴𝘩 𝘚𝘢𝘪𝘯𝘵𝘴 (Dublin, 2011), poniżej mamy relację Kanonika O’Hanlona z tomu VII jego 𝘓𝘪𝘷𝘦𝘴 𝘰𝘧 𝘵𝘩𝘦 𝘐𝘳𝘪𝘴𝘩 𝘚𝘢𝘪𝘯𝘵𝘴:
„Diakon Aedh z Cuil-Maine, obecnie Clonmany, hrabstwo Donegal.
Zgodnie z Martyrologium Tallagh, 10 lipca został przeniesiony do Aodh Deochain w Crichmaine. Gdzie indziej ten zapis stylizuje go na Mac Maine. Marianus O’Gorman przenosi swoje święto na 31 sierpnia, jak zauważają Bollandyści, którzy zauważają go 10 lipca. W tym samym dniu w Martyrologium Donegal pojawia się wpis dotyczący diakona Aedha z Cuil-Maine. Była to starożytna nazwa parafii Clonmany, w północno-zachodniej części baronii Inishowen i hrabstwa Donegal. Kościół ten był obsługiwany przez wikariusza do końca XV wieku. Tutejsza wioska jest pięknie położona nad niewielką rzeczką, która wznosząc się w sąsiednich górach znajduje swój bieg do Oceanu Atlantyckiego. Wydaje się, że kolejne święto ku czci obecnego świętego przypada na 31 sierpnia.”
W Martyrologium Tallaght pod datą 31 sierpnia znajduje się dość intrygujący wpis dotyczący świętego Aedha, opisanego jako męczennik. Jest to interesujące, po pierwsze dlatego, że irlandzki męczennik, przynajmniej na rodzimej ziemi, jest naprawdę bardzo rzadką osobą, a po drugie dlatego, że jest on tylko jednym z wielu świętych noszących to imię, których święta obchodzone są tego dnia. Najbardziej znanym ze świętych Aedh (Aodh, Aedhan, Aid, Aidan), których święta są dziś odnotowywane w kalendarzach, musi być święty Aidan z Lindisfarne, ale jest też diakon Aedh. Aedh, który był również „męczennikiem”, pozostaje jednak zagadką i jest odnotowany tylko w Martyrologium Tallaght.
opr. dk. Krzysztof Kaput