Alkuin

Alkuin (ur. w Yorkshire ok. 735 r., zm. 19 maja 804 r. w Tours) był angielskim poetą, uczonym i teologiem, który pisał w średniowiecznej łacinie. Jeden z głównych przyjaciół i doradców Karola Wielkiego, kierował największą szkołą w imperium karolińskim, Szkołą Palatyńską w Akwizgranie. Główny architekt renesansu karolińskiego, Alkuin był, według Eginharda „najbardziej uczonym człowiekiem swoich czasów”.

Alkuin urodził się około 735 r. w Yorkshire w zamożnej rodzinie szlacheckiej. Alkuin kształcił się w szkole katedralnej w Yorku, jednej z najbardziej renomowanych szkół tamtych czasów, pod kierunkiem arcybiskupa Ecgberht, a później jego następcy Æthelberhta, ucznia Bedy Czcigodnego. W 770 r. Alkuin zostaje diakonem, a w 778 r. mistrzem szkoły.

W 781 r. Alkuin udał się w podróż do Rzymu. Podczas pobytu w Parmie Alcuin spotkał Karola Wielkiego i przyjął jego zaproszenie do Akwizgranu, gdzie król zbierał największych uczonych swoich czasów. Jako kierownik szkoły palatyńskiej Alkuin stał się nauczycielem i doradcą Karola Wielkiego i jego synów. Karol Wielki powierzył Alkuinowi opiekę nad opactwami Ferrières-en-Gâtinais, Saint-Loup de Troyes i Saint-Josse en Ponthieu. Pod egidą Alkuina wokół klasztorów i katedr zorganizowano wielkie centra kultury. Wprowadził do szkół frankijskich anglosaskie metody nauczania, usystematyzował quadrivium i zachęcał do studiowania sztuk wyzwolonych. Jako prosty diakon Alkuin był odpowiedzialny za edukację młodych szlachciców, którzy mieli objąć najwyższe urzędy w Kościele i państwie.

W 790 r. Alkuin został wysłany do Anglii, aby zawrzeć pokój z Offą z Mercji. Po trzech latach powrócił do Francji i wziął udział w soborze we Frankfurcie w 794 r., a następnie w soborze w Akwizgranie w 799 r., gdzie zwalczał adopcjanizm, herezję, według której Jezus był jedynie adoptowanym synem Boga.

Doskonale wtopiony w życie dworu, Alkuin naturalnie zajmował poczesne miejsce na spotkaniach palatyńskiego środowiska, gdzie wybitne umysły dworu spierały się w towarzystwie króla. W tym kręgu uczonych duchownych przypisywano sobie nawzajem znamienite nazwiska. Karol Wielki był nazywany „Dawidem”, Alkuin „Flaccusem”, Teodulf „Pindarem”, Angilbert „Homerem”, a Eginhard „Beselelem”. Alkuin jeździł konno, aby śledzić ruchy Karola, kąpał się z nim i uczestniczył w życiu dworskim. Wykazywał się jednak wielką pobożnością i wychwalał wyższość życia monastycznego.

Spór o adopcję odnosi się do kontrowersji, która toczyła się przez prawie piętnaście lat, począwszy od końca VII wieku w Hiszpanii i Francji. W 794 r. biskup Toledo, Elipand, skierował list do biskupów Francji i do Feliksa z Urgell, w którym potwierdził, że Chrystus był Synem Bożym zarówno jako Bóg, jak i jako człowiek. Jako człowiek był Synem Bożym przez „adopcję”, jedyne ojcowskie pochodzenie uznane w prawie rzymskim. Jeśli ojciec nie uznał swojego syna w chwili narodzin poprzez obrzędy adopcji, dziedziczył on jedynie stan matki. Gdyby Bóg nie „uznał”, nie „adoptował” Jezusa w momencie Jego narodzin, wówczas w swojej ludzkiej naturze Chrystus nie byłby Synem Bożym – byłby nim tylko w swojej boskiej naturze – a Maryja nie mogłaby być nazywana „Matką Boga”. Jest to tzw. adopcjanizm.

Karol Wielki szybko zwołał „mądrego Alkuina”, który nie był dobrze zorientowany w prawie rzymskim, aby przeciwstawił się tej doktrynie i wystąpił jako gwarant jedności chrześcijaństwa w Cesarstwie Zachodnim. W obliczu osłabienia chrześcijan w Hiszpanii, która częściowo znajdowała się pod panowaniem muzułmanów, miał niewątpliwie nadzieję na wsparcie Kościoła poprzez opowiedzenie się po stronie papieża, a także na ustanowienie części swojej władzy politycznej w okupowanej strefie. Używał miecza, aby służyć chrześcijańskiemu imperium, a Alkuin wspierał papieża mieczem doktryny (doktryna dwóch mieczy, według której papież bronił wiary, a Karol Wielki zachodniego imperium chrześcijańskiego).

W 796 r. Karol Wielki mianował Alkuina opatem w Saint-Martin de Tours, gdzie przywrócił regularne obchody. Opactwo Saint-Martin de Tours stało się jednym z ośrodków renesansu karolińskiego, gdzie młody Raban Maur przyjechał na studia. Alkuin zachęcał do kopiowania licznych tekstów w skryptorium, warsztacie kopiowania opactwa, według wzorów przywiezionych z Anglii i znacznie powiększył zbiory biblioteki w Tours. Alcuin kładł szczególny nacisk na dbałość o kaligrafię i interpunkcję.

Pod jego kierownictwem minuskułowe pismo karolińskie upowszechniło się w ciągu kilku lat i zostało udoskonalone we wspaniałych Bibliach produkowanych przez skryptorium. Uczestniczył w reformie liturgii katolickiej oraz w rewizji Biblii i Sakramentarza Gregoriańskiego, pisząc długą przedmowę dla ścisłości, a w 800 r. opracował wersję Biblii Wulgaty, która stała się wzorem. Alkuin zreorganizował też strukturę szkolnictwa i napisał podręczniki do każdej dyscypliny.

„Chodź i zajmij swoje miejsce, ty, którego zadaniem jest spisywanie prawa Bożego i świętych pomników mądrości Ojców. Strzeż się mieszania tych poważnych rozważań z frywolnymi słowami; uważaj, aby twoja nieostrożna ręka nie popełniła żadnego błędu. Szukajcie uważnie czystych tekstów, aby wasze pióro w swym szybkim locie podążało właściwą drogą. Kopiowanie świętych ksiąg jest wielkim zaszczytem, a praca ta ma swoją nagrodę.”

– Alkuin.

Diakon Alkuin pozostając w ścisłych stosunkach epistolarnych z Karolem Wielkim i z najważniejszymi postaciami swoich czasów, aż do śmierci sprawował w cesarstwie prawdziwe magisterium intelektualne. W opactwie Saint Martin w Tours założył akademię filozofii i teologii, tak nowatorską, że nazwano ją „matką uniwersytetu”. Opactwo w Tours było centrum produkcji rękopisów o niezwykłej jakości.

Diakon Alkuin założył skryptoria, poświęcone kopiowaniu oraz ochronie starożytnych manuskryptów, zarówno pogańskich, jak i chrześcijańskich. To, że mamy tyle, ile mamy z pism klasycznych rzymskich autorów, jest w dużej mierze zasługą Alkuina i jego skrybów. Przypisuje mu się także wynalezienie pisma kursywnego, w którym litery są połączone w celu zwiększenia szybkości pisania.

Diakonowi Alkuinowi, wspieranemu przez Karola Wielkiego, zawdzięczamy w dużej mierze rewizję i organizację łacińskiej liturgii, zachowanie wielu starożytnych modlitw. Alkuin oraz jego koledzy teologowie w stolicy Karola Wielkiego Akwizgranie (lub Aix-le-Chappelle) byli ważnymi orędownikami doktryny, że Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna razem. Niestety, Wschód, który uważał cesarza w Bizancjum za jedynego cesarza, był urażony przyjęciem przez Karola Wielkiego tytułu Świętego Cesarza Rzymskiego, co zaostrzyło ich sprzeciw wobec wspomnianej doktryny, przyczyniając się w ten sposób do rozłamu między Wschodem a Zachodem.

Diakon Alkuin zmarł 19 maja 804 r. w opactwie Saint-Martin w Tours.

𝙈𝙊𝘿𝙇𝙄𝙏𝙒𝘼

Wszechmogący Boże, który w nieprzyzwoitych i barbarzyńskich czasach powołałeś diakona Alkuina, aby rozpalił światło nauki: oświeć nasze umysły, prosimy Cię, abyśmy pośród niepewności i zamieszania naszych czasów mogli ukazać Twoją wieczną prawdę, przez Jezusa Chrystusa, naszego Pana, który żyje i króluje z Tobą i Duchem Świętym, jednym Bogiem, na wieki wieków.