Andronik

Postać Andronikusa (Andronika), w świetle źródeł hagiograficznych, w tym greckiego Synaksarionu oraz Acta Sanctorum, występuje w grupie męczenników z Aleksandrii nie jako diakon, lecz jako żołnierz (łac. Andronicus miles).

Prawdopodobne utożsamienie go w niektórych przekazach z diakonem wynika z faktu, że w tej samej grupie skazanych znajdowali się inni duchowni (m.in. prezbiter Faust i diakon Bibus/Abibus), a tradycje wschodnie (w tym ormiańska) czasami wymieniają go bezpośrednio obok diakona, co mogło doprowadzić do zatarcia ich pierwotnych funkcji w skróconych zestawieniach.

Andronikus był zatem rzymskim żołnierzem stacjonującym w Aleksandrii (Egipt). Biorąc pod uwagę surowe rzymskie prawo wojskowe, jawne wyznawanie chrześcijaństwa przez żołnierza oraz odmowa składania pogańskich ofiar za pomyślność cesarza były traktowane nie tylko jako bezbożność, ale jako zdrada stanu i bunt w armii. Choć w grupie męczenników przywództwo duchowe przypisuje się kapłanowi Faustowi, a w tradycjach wschodnich podkreśla się rolę brzemiennej Kalodoty (Callodaty), Andronikus dołączył do nich w momencie próby wierności. Został pojmany wraz z pozostałymi chrześcijanami reprezentującymi przekrój całego ówczesnego społeczeństwa aleksandryjskiego (od nawróconego radcy miejskiego Sarapambona, przez kapitana statku Teoktysta, aż po dziewice Andropelagię i Teklę).

Tradycja Zachodnia (Rzymska) umieszcza śmierć Andronikusa i towarzyszy podczas prześladowań wszczętych przez cesarza Decjusza (około 250 roku), za rządów namiestnika Waleriusza (łac. Valerio praeside). Zgodnie z tymi zapiskami, skazańcom ścięto mieczem głowy (łac. abscissis cervicibus) po uprzednim odmówieniu wyparcia się Chrystusa.

Tradycja Wschodnia (Prawosławna) wskazuje na rok 256, co przesuwa wydarzenia na okres krwawych antychrześcijańskich edyktów cesarza Waleriana I. Według wschodnich synaksariów cała grupa poniosła śmierć przez ścięcie mieczem w synchronicznym akcie męczeństwa.

Zarówno w Kościele rzymskokatolickim, jak i w Kościołach wschodnich, wspomnienie świętego Andronikusa i jego towarzyszy przypada na dzień 6 września.

Kościół ormiański zawęził obchody lub pamięć tej grupy głównie do trzech postaci – Cyriaka, Vivusa (Bibusa) i Andronikusa – wynika z wczesnośredniowiecznej selekcji i translacji tekstów liturgicznych. W ormiańskich kalendarzach (Jajsmwurk) to właśnie ci trzej męczennicy zostali wysunięci na pierwszy plan jako ikoniczne przykłady wierności: Cyriak reprezentujący stan niższy/akolitów, Vivus – diakonat, a Andronikus – nawróconego żołnierza rzymskiego.