Święty Atanazy z Medikionu (znany również jako Atanazy z klasztoru Medikion lub Athanasios) to wczesnośredniowieczny święty mnich i diakon żyjący na przełomie VIII i IX wieku w Bizancjum. Choć nie należy do postaci z pierwszych stron podręczników historii, w tradycji prawosławnej oraz wschodnich martyrologiach katolickich jest głęboko szanowany jako wzór bezgranicznego posłuszeństwa monastycznego, ascezy oraz wierności w czasach kryzysu ikonoklazmu.
Atanazy urodził się w zamożnej i wpływowej rodzinie chrześcijańskiej w Azji Mniejszej. Od najmłodszych lat czuł głębokie powołanie do surowego życia zakonnego. Sprzeciwił się woli swojego ojca, który planował dla niego karierę urzędniczą lub wojskową. Młody Atanazy potajemnie uciekł z domu rodzinnego, aby wstąpić do klasztoru. Ojciec zdołał go jednak wytropić. Wykorzystując swoje wpływy i siłę, sprowadził syna siłą z powrotem do domu, próbując zmusić go do porzucenia myśli o monastycyzmie. Niezłomna postawa Atanazego, jego posty, ciągła modlitwa i całkowite zamknięcie na uroki świeckiego życia ostatecznie złamały opór ojca. Po pewnym czasie zrezygnowany rodzic oficjalnie wyraził zgodę na jego odejście.
Atanazy udał się do Bitynii (dzisiejsza północno-zachodnia Turcja), gdzie wstąpił do słynnego klasztoru Medikion (Monasteru Medikion) położonego w pobliżu Tirilye. Ośrodek ten przeżywał wówczas okres swojej największej świetności duchowej. W klasztorze Atanazy złożył śluby zakonne i ze względu na swoją gorliwość oraz talent liturgiczny przyjął święcenia diakonatu, stając się hierodiakonem (diakonem-mnichem). Diakon Atanazy stał się najbliższym, najbardziej zaufanym pomocnikiem i prawą ręką słynnego świętego Niketasa Wyznawcy (Hegumena / opata klasztoru Medikion). Wspierał go w codziennym zarządzaniu monasterem oraz w umacnianiu braci przed nadchodzącymi prześladowaniami ze strony ikonoklastów (obrazoburców), którzy niszczyli święte ikony.
Diakon Atanazy zmarł po latach surowej ascezy wokół 814 roku. Odszedł w opinii świętości jeszcze przed apogeum najcięższych prześladowań, które dotknęły jego mistrza, opata Niketasa. Został pochowany na cmentarzu klasztornym w Medikionie. Według hagiografii zawartej m.in. w tradycji Prawosławnego Kościoła w Ameryce (OCA), na jego grobie w cudowny sposób wyrósł potężny, dorodny cyprys. Przez stulecia kora i liście z tego drzewa, a także modlitwa przy grobie diakona, przynosiły – za sprawą łaski Bożej – natychmiastowe uzdrowienia chorym i cierpiącym pielgrzymom.
Święty diakon Atanazy z Medikionu jest wspominany w cerkiewnym kalendarzu liturgicznym 26 października (według kalendarza juliańskiego, czyli tzw. starego stylu). W powszechnym kalendarzu gregoriańskim (nowym stylu), którym posługuje się większość z nas na co dzień, data ta przypada na 8 listopada.