Fortunatus, diakon i męczennik, zabity wraz ze swoim biskupem Hermagorasem w Aquilei, w pobliżu północnego wybrzeża Adriatyku w Italii, w I wieku – tak mówi legenda z VIII w.
Biskup Hermagoras i diakon Fortunatus to dwaj święci Kościoła katolickiego, którzy ponieśli śmierć męczeńską w Singidunum (dzisiejszy Belgrad) około 304 roku (według późniejszej legendy około 70 roku), a których relikwie zostały sprowadzone do Akwilei około 400 roku.
Hermagoras prawdopodobnie żył około połowy III wieku i mógł być pierwszym biskupem Akwilei. Przeczy temu legenda z ósmego wieku, twierdząca, że Hermagoras został ochrzczony przez św. Marka w Rzymie, gdzie św. Piotr mianował go biskupem. On i diakon Fortunatus zginęli męczeńską śmiercią za cesarza Nerona.
Niezależnie od autentycznej historii, obaj są uznawani za patronów podróżników, a ich święto, 12 lipca, tradycyjnie obchodzono w Udine z błogosławieństwem samochodów.
Czczenie obu świętych sięga pierwszych wieków po Chrystusie, zwłaszcza w rejonie Akwilei. Karyncki biskup Poppo z Akwilei poświęcił im bazylikę w Akwilei, zbudowaną w latach 1021-31. W krypcie, historia ich życia przedstawiona jest na wspaniałych freskach w stylu wenecko-bizantyjskim.
Zaś w katedrze w Udine znajduje się ołtarz poświęcony obydwu męczennikom z obrazem autorstwa Giovanniego Basisty Tiepolo.
𝗟𝗲𝗴𝗲𝗻𝗱𝗮
Według legendy apostoł Marek został wysłany przez pierwszego papieża rzymskiego, Piotra, aby ewangelizować Akwileję i otaczający ją region. Po nawróceniu i ochrzczeniu wielu dusz Marek postanowił wrócić do Rzymu, ale miejscowi chrześcijanie chcieli przywódcy, który miał ich dalej poprowadzić i wybrali Hermagorasa.
Hermagoras towarzyszył Markowi w drodze do Rzymu, by być konsekrowany przez samego św. Piotra, który go przyjął i mianował biskupem.
W Akwilei, Hermagoras kontynuował dzieło Marka, wyznaczał kolejno kapłanów i uczniów i wysyłał ich do nowych terytoriów, które miały być nawrócone na chrześcijaństwo.
Niestety, rzymski trybun Sebastian, który został prefektem Akwilei, zaczął prześladować chrześcijan jako wrogów cesarza. Biskup Hermagoras został osądzony, skazany i trafił do więzienia. Z więzienia wskazał diakona Fortunatusa jako swojego następcę, potajemnie wskazywany mu jako pobożny człowiek przez chrześcijańskich ludzi z Akwilei. Niestety, o tym wyborze dowiedział się trybun Sebastian, który nie czekał długo, by aresztować także Fortunatusa.
12 lipca Hermagoras i Fortunatus zostali zabici na oczach ludu i tym samym stali się chrześcijańskimi męczennikami. Od tego czasu co roku obchodzona jest ta data.
𝗣𝗼𝗱𝗮𝗻𝗶𝗮
Święty Hermagoras z Akwilei (zwany także Hermenagoras, Hermogenes, Ermacoras) (włoski: Sant’Ermagora, friulski: Sant Macôr lub Sant Ramacul, słoweński: sveti Mohor; ok. III w. – ok. 305) jest uważany za pierwszego biskupa Akwilei w północnych Włoszech. Tradycja chrześcijańska podaje, że został wybrany przez św. Marka na przywódcę rodzącej się wspólnoty chrześcijańskiej w Akwilei, a na biskupa konsekrował go św. Piotr. Hermagoras i jego diakon Fortunatus (włoski: San Fortunato, friulski: San Fortunât, słoweński: sveti Fortunat) ewangelizowali okolicę, ale w końcu zostali aresztowani przez Sebastiusa, przedstawiciela Nerona. Byli torturowani i ścięci.
„Hermagoras” został wymieniony jako imię pierwszego biskupa Akwilei. Był on prawdopodobnie biskupem lub lektorem żyjącym w drugiej połowie III wieku lub na początku IV. Ponieważ jednak imię lub pochodzenie samego pierwszego biskupa nie było znane, tradycje akwilejskie powstałe w VIII wieku uczyniły Hermagorasa biskupem epoki apostolskiej, który został konsekrowany przez samego św. Piotra. Jak pisze Hippolyte Delehaye: „Żyć wśród bezpośrednich następców Zbawiciela było… zaszczytem… i dlatego dawni patroni kościołów byli utożsamiani z pewnymi osobami z Ewangelii lub z tymi, którzy mieli mieć jakiś udział w życiu Chrystusa na ziemi.” W ten sposób fałszywe apostolskie pochodzenie zostało przypisane Hermagorasowi i kościołowi w Akwilei. Tradycja, że Fortunatus był diakonem Hermagorasa jest również prawdopodobnie apokryficzna, ale chrześcijanin o imieniu Fortunatus mógł być osobnym męczennikiem w Akwilei.
𝗕𝗮𝗱𝗮𝗻𝗶𝗮
Hermagoras i Fortunatus mogli być męczennikami zabitymi w Singidunum (dzisiejszy Belgrad). Tam około 304 roku w czasie prześladowań religijnych prowadzonych przez cesarza Dioklecjana, Hermagoras, czyli Hermogenes, był lektorem, a Fortunatus diakonem. Ich relikwie mogły zostać przywiezione do Akwilei sto lat później, a miasto to stało się centrum ich kultu, gdyż to właśnie w Akwilei powstało przekonanie o ich apostolskim pochodzeniu. Akwilea była jednym z pierwszych miast, w których chrześcijaństwo mogło być praktykowane bez przeszkód; patriarcha Akwilei był drugą po biskupie Rzymu najważniejszą osobą Kościoła zachodniego.
𝗠𝗮𝗿𝘁𝘆𝗿𝗼𝗹𝗼𝗴𝗶𝘂𝗺
Dzień ich święta został zapisany jako 12 lipca, co zostało dalej odnotowane w Martyrologium Rzymskim, Kościele w Akwilei i w różnych innych Kościołach. Wenancjusz Fortunatus nie wspomniał jednak w swoich dziełach o Hermagorasie, ale wymienił imię Fortunatusa dwukrotnie: raz w żywocie św. Marcina: 𝘈𝘤 𝘍𝘰𝘳𝘵𝘶𝘯𝘢𝘵𝘪 𝘣𝘦𝘯𝘦𝘥𝘪𝘤𝘵𝘢𝘮 𝘶𝘳𝘯𝘢𝘮, a drugi raz w swojej Miscellanea: 𝘌𝘵𝘍𝘰𝘳𝘵𝘶𝘯𝘢𝘵𝘶𝘮 𝘧𝘦𝘳𝘵 𝘈𝘲𝘶𝘪𝘭𝘦𝘪𝘢𝘮 𝘴𝘶𝘶𝘮.
W 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘺𝘳𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘶𝘮 𝘙𝘻𝘺𝘮𝘴𝘬𝘪𝘮 pod datą 12 lipca czytamy: „W Akwilei męczeństwo św. Hermagorasa, Ucznia Ewangelisty św. Marka i pierwszego Biskupa tego miasta. Jednym cudem uzdrawiał wielu chorych, prawił kazania bez przestanku i nawrócił wiele szczepów. Wiele za to cierpiał, aż w końcu dotknięty śmiercią razem z Diakonem Fortunatem odszedł do szczęśliwości wiecznej.”
𝗞𝘂𝗹𝘁 𝗶 𝗽𝗮𝘁𝗿𝗼𝗻𝗮𝘁
Hermagoras i Fortunatus są szczególnie czczeni wśród Słoweńców, ponieważ zostali schrystianizowani przez misjonarzy z Akwilei. Od 1961 r. św. Hermagoras i św. Fortunat są drugorzędnymi patronami archidiecezji lublańskiej, ponownie ustanowionej w tym roku; wcześniej, od 1461 r. do 1961 r., byli głównymi patronami diecezji. W Słowenii istnieje łącznie siedem kościołów parafialnych i 25 kościołów filialnych poświęconych św. Hermagorasowi i/lub św. Fortunatowi. Najstarsze słoweńskie wydawnictwo, założone w 1851 roku, nosi nazwę Towarzystwo Hermagorasa (Mohorjeva družba). Miejscowość Šmohor we wschodniej Słowenii (gmina Laško) nosi imię św. Hermagorasa.
Hermagoras i Fortunatus, jako para świętych, są patronami regionu Friuli-Wenecja Julijska (od 2001), archidiecezji Gorycji, archidiecezji Udine, współpatronami archidiecezji Lublany oraz patronami licznych miast i gmin.
opr. dk Krzysztof Kaput