Święty męczennik Grzegorz (Grigorij) Samarin, diakon Kościoła prawosławnego, to nowomęczennik i wyznawca, który stał się ofiarą radzieckiego systemu obozów koncentracyjnych (Gułagu). Zapisał się w hagiografii jako człowiek niezłomnej wiary, który mimo brutalnych tortur w śledztwie NKWD nie obciążył nikogo fałszywymi zeznaniami.
Grigorij Wasiljewicz Samarin urodził się 9 stycznia 1893 roku we wsi Salmanowka w guberni penzeńskiej, w pobożnej rodzinie chłopskiej.
Ukończył szkołę duchowną w Penzie. W 1914 roku podjął posługę psałterzysty w Środkowej Azji (m.in. w dzisiejszym Turkmenistanie), jednak w tym samym roku został powołany do wojska, w którym służył jako szeregowy na terenie Kazachstanu do 1918 roku. Po demobilizacji powrócił do służby cerkiewnej. 9 lutego 1920 roku przyjął święcenia diakonatu.
Ze względu na narastające prześladowania religijne, ojciec Grzegorz (który założył rodzinę i miał dziewięcioro dzieci, z czego część zmarła w dzieciństwie) musiał wielokrotnie zmieniać parafie. Służył m.in. w Taszkencie, w rodzinnej Salmanowce, w miasteczku Spassk oraz w podmoskiewskim Losinoostrowsku. Od 1935 roku był diakonem w cerkwi we wsi Protopopowo (obecnie część Kołomny).
W czasie apogeum stalinowskiego Wielkiego Terroru, 24 sierpnia 1937 roku, diakon Grzegorz został aresztowany przez NKWD. Sowieckie władze oskarżyły go o „prowadzenie systematycznej agitacji kontrrewolucyjnej” oraz rzekome członkostwo w antypaństwowej organizacji kościelnej.
Podczas brutalnych przesłuchań śledczy próbowali wymusić na nim przyznanie się do winy oraz wskazanie rzekomych wspólników wśród innych duchownych. Ojciec Grzegorz wykazał się heroiczną postawą: kategorycznie odmówił podpisania jakichkolwiek fałszywych zeznań i nikogo nie wydał. Dnia 9 października 1937 roku tzw. „trójka NKWD” skazała go na 10 lat ciężkich robót w obozie koncentracyjnym. Został zesłany na daleki wschód ZSRR do obozu Bamłag (przy budowie Bajkalsko-Amurskiej Magistrali). Katorżnicza praca ponad siły, głód i nieludzkie traktowanie doprowadziły do skrajnego wycieńczenia jego organizmu. Diakon Grzegorz zmarł w obozie 11 lipca 1940 roku na stacji Izwiestkowaja (dzisiejszy Żydowski Obwód Autonomiczny). Został pochowany w bezimiennej, zbiorowej mogile.
Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego oficjalnie zaliczył go w poczet świętych 17 lipca 2002 roku.
Dni wspomnienia:
-
- 11 lipca (według kalendarza gregoriańskiego / nowego stylu) – główny dzień pamięci (rocznica śmierci w łagrze). W kalendarzu juliańskim (starym stylu) jest to 28 czerwca.
- Wspomnienie grupowe wSoborze Nowomęczenników i Wyznawców Cerkwi Rosyjskiej (ruchome święto na przełomie stycznia i lutego) oraz w Soborze Świętych Eparchii Birobidżańskiej.