Hagiografia diakona Jana, czczonego 1 czerwca, jest nierozerwalnie związana z legendarną pasją i odnalezieniem relikwii (tzw. Inventio) grupy męczenników z Lukanii w południowych Włoszech. Historia ta opiera się na starożytnych rękopisach (m.in. zachowanych w rzymskiej Bibliotheca Vallicellana) oraz na tradycji monastycznej.
Diakon Jan (łac. Johannes Diaconus) urodził się w Niemczech (w dawnych źródłach określanych jako Teutonia lub Alemania). Był bratem św. Lyi i szwagrem św. Stefana.
Według tradycji, Jan wraz z całą grupą krewnych i duchownych został sprowadzony do Włoch przez cesarza Ludwika Pobożnego (syna Karola Wielkiego, panującego w latach 814–840). Ich misją, zleconą przez monarchę, była odbudowa zniszczonych klasztorów oraz struktur diecezjalnych w granicach longobardzkiego Księstwa Benewentu.
Podczas gdy szwagier Jana, Stefan, wraz z synami (Marcinem i Markiem), biskupem Benedyktem oraz opatem Pawłem przemierzali południowe Włochy, zostali uwięzieni i poddani torturom za wiarę chrześcijańską. Udało im się jednak zbiec i schronić w górzystej Lukanii, w okolicach starożytnego miasta Atissa.
Święta Lya (siostra Jana), która przebywała w prowincji Fermo, dowiedziawszy się o cierpieniach męża, natychmiast wyruszyła do Lukanii. W tej niebezpiecznej podróży towarzyszył jej brat Jan, który w starożytnych tekstach opisywany jest jako „diakon czcigodny zarówno z imienia, jak i ze swego świętego życia”.
Niedługo po zjednoczeniu rodziny, miejsce ich pobytu zostało najechane przez Saracenów (arabskich muzułmanów), którzy w IX wieku regularnie najeżdżali południowe wybrzeża Włoch. Cała grupa, w tym diakon Jan, poniosła śmierć męczeńską za odmowę wyparcia się Chrystusa.
Przez blisko dwa stulecia miejsce pochówku ciał męczenników pozostawało nieznane, ale pamięć o nich przetrwała lokalnie. Według zapisków hagiograficznych, w 1039 roku doszło do cudownego objawienia św. Marka Ewangelisty.
Wskazał on precyzyjne miejsce w Lukanii, w którym spoczywały szczątki świętych. Podczas ekshumacji odnaleziono nienaruszone kości całej grupy, w tym diakona Jana, co dało początek ich oficjalnemu kultowi liturgicznemu. Część relikwii trafiła później do słynnego opactwa Farfa.
W ikonografii Jan przedstawiany jest w stroju diakona (w dalmatyce), często z palmą męczeńską w dłoni lub księgą Ewangelii. Jego wspomnienie liturgiczne przypada na 1 czerwca – dzień, w którym Kościół wspomina całą grupę „Męczenników z Lukanii”.