Święty nowomęczennik Jan (Iwan Aleksandrowicz Preobrażeńskij) wspominany w kalendarzu prawosławnym 29 maja, w Soborze Świętych Nowomęczenników i Wyznawców Cerkwi Rosyjskiej oraz w Soborze Świętych Ziemi Archangielskiej, to święty protodiakon Cerkwi prawosławnej. Poniósł śmierć męczeńską w sowieckim łagrze w wyniku stalinowskich prześladowań religijnych.
Jan Preobrażeńskij urodził się 21 marca 1880 roku we wsi Wasiljewskoje w guberni wołogodzkiej. Pochodził z tradycyjnej rodziny cerkiewnej – jego ojciec, Aleksander Preobrażeńskij, służył jako psalmista (psalmszczik). W 1897 roku Jan ukończył Wołogodzką Szkołę Duchowną. Bezpośrednio po naukach objął funkcję psalmisty w cerkwi św. Wasilija Wielkiego (Tošninskiej) w powiecie wołogodzkim. W 1904 roku przyjął święcenia diakonatu. Ze względu na swój wybitny głos, talent muzyczny i pobożność, w 1906 roku został przeniesiony do cerkwi św. Własija w Wołogdzie, gdzie służył przez kilkanaście lat, zyskując z czasem godność protodiakona (starszego diakona).
Po rewolucji bolszewickiej i nastaniu władzy sowieckiej, życie protodiakona Jana stało się pasmem ciężkich prób. Na początku lat 20. komuniści zamknęli cerkiew św. Własija. Jan został przeniesiony do cerkwi św. Paraskiewy (Piatnicy). W 1929 roku władze odebrały mu dom – wraz z żoną i trójką małych dzieci został bezwzględnie wyrzucony na bruk. Ludność Wołogdy, kochająca swojego diakona, potajemnie pomagała rodzinie przetrwać. Pod koniec lat 20. i w latach 30. w Cerkwi rosyjskiej doszło do rozłamu wywołanego przez tzw. Żywojecerkiwców (odnowicieli) – ruch konformistyczny, sterowany przez komunistyczne służby bezpieczeństwa (OGPU/NKWD). Gdy odnowicielski biskup próbował przejąć tradycyjną, prawosławną cerkiew na cmentarzu Bogorodskim w Wołogdzie, protodiakon Jan stanął na czele wiernych. Organizował masowe zbieranie podpisów i otwarcie protestował przeciwko zamykaniu świątyń. Aktywna postawa duchownego w obronie struktur prawosławnych i sprzeciw wobec komunistycznych dekretów ściągnęły na niego ostateczny wyrok.
Został aresztowany przez NKWD pod fałszywym zarzutem „prowadzenia systematycznej agitacji kontrrewolucyjnej”. Podczas brutalnego przesłuchania protodiakon Jan kategorycznie odrzucił wszystkie wysunięte wobec niego oskarżenia polityczne. Nie wydał nikogo ze swoich parafian ani współbraci. W sierpniu 1937 roku tzw. „Trójka NKWD” (pozasądowy organ orzekający) skazała go na 10 lat ciężkich robót w obozie koncentracyjnym. Jan został zesłany do jednego z najcięższych systemów łagrów – Kargopolłagu (w obwodzie archangielskim). Nieludzkie warunki bytowe, głód, mróz i katorżnicza praca przy wyrębie lasów doprowadziły do skrajnego wycieńczenia jego organizmu. Poniósł męczeńską śmierć za wiarę, zmarł w obozie 11 czerwca 1938 roku. Został pochowany w bezimiennej, masowej mogile łagrowej.
Wizerunek niezłomnego protodiakona przetrwał w pamięci wiernych ziemi wołogodzkiej i archangielskiej. W obliczu upadku komunizmu, Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego podjął proces badania jego życia, zwieńczony oficjalnym zaliczeniem go w poczet świętych. Rezolucją Świętego Synodu z 26 grudnia 2001 roku, protodiakon Jan Preobrażeńskij został wpisany do Soboru Nowomęczenników i Wyznawców Cerkwi Rosyjskiej. Dni pamięci liturgicznej:
-
- 29 maja (według kalendarza juliańskiego, co odpowiada dacie 11 czerwca w kalendarzu gregoriańskim – dzień jego śmierci w łagrze).
- Ruchome święto Soboru Świętych Ziemi Archangielskiej.
- Ruchome święto Soboru Nowomęczenników i Wyznawców (niedziela najbliższa 7 lutego).