Leonard z Noblat – diakon, pustelnik, założyciel klasztoru i opat w Noblat koło Limoges
Leonard (także Leonhard, fr. Léonard, niem. Lienhard) urodził się około 500 roku w Orleanie we Francji. Historia życia Leonarda jest w dużej mierze legendarna. Według tej opowieści, frankijska rodzina szlachecka mieszkająca na dworze Merowingów ochrzciła i wychowała swojego syna u arcybiskupa Remigiusza z Reims. Jako dorosły Leonard został mnichem i brał udział w założeniu klasztoru w Micy.
Leonard odrzucił propozycję biskupstwa, pozostając prostym diakonem i wycofując się do odosobnienia w lesie Pauvain niedaleko Limoges, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się miasto Saint-Léonard-de-Noblat z kościołem jemu poświęconym. Ze swojej celi głosił kazania i uzdrawiał kalekich i potrzebujących, którzy do niego przychodzili. Regularnie odwiedzał więźniów i doprowadził do uwolnienia wielu z nich z rąk króla Chlodwiga I (a może Chlotara I). Wielu więźniów wzywało również imienia Leonarda, po czym ich kajdany natychmiast opadały, a oni, jako wyzwoleńcy, przyprowadzali ich do pustelnika.
Pewnego dnia król i królowa wybrali się na polowanie do tego lasu. Leonard usłyszał jęki i płacz królowej, ponieważ była w trakcie porodu. Na prośbę króla Leonard modlił się przy łóżku królowej, a ona urodziła ich syna. Król chciał obsypać Leonarda złotem i srebrem, ale poprosił tylko o tyle ziemi leśnej, ile mógłby okrążyć swoim osłem w ciągu jednej nocy. W swoim lesie Leonard założył wspólnotę Noblat z kaplicą poświęconą Maryi — w miejscu dzisiejszej Kolegiaty Świętego Leonarda w Saint-Léonard-de-Noblat, nazwanej jego imieniem — gdzie przyjął byłych więźniów i wyszkolił ich na rzemieślników. Leonard przewodził wspólnocie aż do swojej śmierci, został pochowany w swojej kaplicy maryjnej, wkrótce został czczony jako święty i odwiedzało go wielu pielgrzymów, zwłaszcza kobiety tęskniące za dziećmi, a także dlatego, że miejsce to leży na Drodze św. Jakuba do Santiago de Compostela.
Istnienie Leonarda nie jest historycznie pewne, ale raczej prawdopodobne. Najstarsza biografia powstała około 1030 roku; jej celem było najwyraźniej szerzenie lokalnego kultu w Micy i Noblat – mieście, które obecnie nazywa się Saint-Léonard-de-Noblat na cześć Leonarda. Jego kult szybko rozprzestrzenił się na Francję, Anglię, Włochy, a zwłaszcza na Bawarię i Austrię.
Do dzisiaj, w niedzielę po 6 listopada, w Saint-Léonard-de-Noblat obchodzony jest wielki festiwal rycerski ku jego czci. Bractwo, założone na cześć Leonarda w 1358 roku, wywodzi swoje korzenie z darowizny złożonej przez krzyżowca Boemunda w Noblat po jego uwolnieniu w 1103 roku. Na festiwal bractwo buduje drewnianą replikę zamku, która jest umieszczana na palu, a następnie uderzana kijami przez jeźdźców, aż rozpadnie się na kawałki. Te części są następnie zabierane do domu przez ludzi jako talizmany przynoszące szczęście. Kościół nad jego domniemanym grobem szczyci się jedną z najwspanialszych dzwonnic we Francji i był przystankiem dla pielgrzymów na Camino de Santiago; Ryszard Lwie Serce, Pepin Krótki i Karol VII wszyscy zatrzymywali się tutaj.
Święty Leonard jest czczony, szczególnie w Bawarii, od XI wieku. Odbyło się ponad 150 pielgrzymek w jego imieniu, a nawet dziś istnieje ponad 50 pielgrzymek do św. Leonarda, głównie konnych, z których największa odbywa się w Bad Tölz. Leonard był pierwotnie uważany za patrona osób zakutych w łańcuchy, czyli więźniów, ale także chorych psychicznie, którzy byli zakuci w łańcuchy aż do XVIII wieku. Po reformacji stał się patronem zwierząt domowych, ponieważ łańcuchy, z którymi był przedstawiany, interpretowano jako łańcuchy dla bydła. Kościoły poświęcone św. Leonardowi są otoczone łańcuchami, podobnie jak ten w Bad Tölz.
W XIX wieku kult świętego Leonarda osiągnął szczyt w Bawarii; nazywano go Bawarskim Panem lub Panem Rolników; w Bawarii Leonard jest również jednym z Czternastu Świętych Wspomożycieli. W dniu świętego Leonarda błogosławione są zwierzęta. W kościele św. Leonarda w Inchenhofen znajduje się 125-kilogramowy (275 funtów) Gwóźdź Świętego Leonarda, który od 1459 roku jest noszony na znak pokuty w konnej procesji wokół kościoła. W tamtych czasach Inchenhofen było jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych na świecie, obok Jerozolimy, Rzymu i Santiago de Compostela; spośród 167 pielgrzymek, które kiedyś się tam odbyły, jedna trzecia nadal odbywa tę trasę.
Pielgrzymi przynosili ze sobą lemiesze jako ofiary, z których wykuwano łańcuchy lub ciężkie gwoździe św. Leonarda; z nich wszystkich, po ich usunięciu w oświeconym XIX wieku, do dziś przetrwał tylko jeden gwóźdź znajdujący się na południowej ścianie kościoła w Inchenhofen.
W Meilenhofen – dzielnicy Nassenfels niedaleko Ingolstadt – Przejazd Leonhardiego odbywa się od 1422 roku, z przerwą w latach 1955–1976. Przejazd Leonhardiego odbywa się w Bad Tölz od 1718 roku; od 1994 roku reaktywowano tradycyjny, transgraniczny Przejazd Leonhardiego, który odbywa się z Rittsteig – dzielnicy Neukirchen beim Heiligen Blut w Lesie Górnopalatynackim – do Uhlište /Kohlheim w Czechach. Kościół pielgrzymkowy św. Leonarda w miejscowości o tej samej nazwie niedaleko Salzburga jest celem jednej z procesji.
Diakon jest patronem miasta św. Leonard koło Salzburga i Verbanii-Palanzy nad jeziorem Maggiore; rolników i zwierząt gospodarskich, zwłaszcza koni, stajni, stajennych, woźniców, kowali, ślusarzy, nosicieli wody, tragarzy i bednarzy, kotlarzy, handlarzy owocami, górników; kobiet w połogu, więźniów; za wszystkie potrzeby rolników, bezpieczny poród, w czasie porodu; przed bólami głowy, chorobami psychicznymi i wenerycznymi.
W ikonografii przedstawiany z atrybutami jako mnich lub opat z łańcuchem, końmi i wołami, uwalniający więźniów.
Zmarł około 559 r. w Saint-Léonard-de-Noblat koło Limoges we Francji.
W Martyrologium Rzymskim pod datą 6 listopada czytamy: „6 listopada w VI wieku święty pustelnik Leonard zasnął w Noblat niedaleko Limoges.”
opr. dk Krzysztof Kaput