Marino (Marinus) urodził się na wyspie Rab (w dzisiejszej Chorwacji ). Zgodnie z tradycją, Marinus, wraz z Leusem (św. Leonem) z Montefeltro, musiał wykonywać przymusowe prace w Rimini około 305 roku podczas prześladowań Dioklecjana; musieli zbudować tam mur miejski z kamieni, które pozyskiwali z góry Titas/Titano (teren dzisiejszego państwa San Marino stanowiącego enklawę na obszarze Włoch, nazwany tak na cześć Marinusa). Następnie obaj rozdzielili się, a Marinus żył jako pustelnik w jaskini na górze Titano.
Inne podanie mówi, że Marinus wraz z Leusem (swoim rodakiem – św. Leonem), przybył do włoskiego portu Rimini, gdzie obaj ciężko pracowali przy ładowaniu towarów. Były to czasy panowania Dioklecjana i Maksymiana.
W czasie prześladowań obaj udali się na górę Tytana (Monte Titano), gdzie wystawili kościółek św. Piotra, a obok stworzyli dla siebie skromną celę pustelniczą. Niebawem jednak rozeszli się i Leon na pobliskim wzgórzu Monteferetro (dzisiaj S. Leo) założył własną pustelnię.
Po zakończeniu prześladowań i wydaniu edyktu mediolańskiego (313) biskup Rimini – Gaudencjusz – wezwał do siebie Marinusa i wyświęcił go na diakona. Wezwał do siebie także Leusa i wyświęcił go na kapłana, aby i ten mógł głosić Ewangelię tamtejszym mieszkańcom.
Po pewnym czasie diakon Marinus został odkryty w swojej jaskini przez pasterzy, którzy rozpowszechnili wieści o nim. Następnie działał on jako posłaniec wiary, nawracając i chrzcząc kobietę, której brat podarował Marinusowi ziemię na szczycie góry. Marinus opuścił swoją jaskinię i zbudował tam kościół San Pietro.
Diakon Marinus zmarł 3 września 366 r. na górze Titano wypowiadając słowa: 𝘙𝘦𝘭𝘪𝘯𝘲𝘶𝘰 𝘷𝘰𝘴 𝘭𝘪𝘣𝘦𝘳𝘰𝘴 𝘢𝘣 𝘶𝘵𝘳𝘰𝘲𝘶𝘦 𝘩𝘰𝘮𝘪𝘯𝘦 – Pozostawiam cię wolnym od obu panów. Ta nieco tajemnicza fraza najprawdopodobniej odnosi się do dwóch „panów”, od których opresyjnej władzy święty Marinus postanowił się odłączyć, stając się pustelnikiem na Górze Titano: odpowiednio cesarza i papieża. To potwierdzenie wolności (przede wszystkim prawa podatkowego) zarówno od Cesarstwa, jak i Państwa Kościelnego, jakkolwiek legendarne, zawsze było inspiracją dla małej republiki, która jest najstarszym państwem na świecie z republikańską konstytucją. W rzeczywistości zdanie to prawdopodobnie pochodzi z VIII wieku i zostało ułożone po darowiźnie przez Pippina Młodszego.
Zgodnie z tradycją, diakon Marinus i kapłan Leus z Montefeltro zostali pochowani w dwóch niszach wykutych w skale, które do dziś można zobaczyć w krypcie kościoła San Pietro.
Od IV wieku kościół parafialny poświęcony Marinusowi stał na miejscu bazyliki San Marino, zbudowanej na początku XIX wieku, w której część relikwii Marinusa, które zostały znalezione 3 marca 1586 roku, spoczywa pod ołtarzem głównym; inne znajdują się na wyspie Rab od 1595 roku.
Około 500 r. na górze Titano znajdował się klasztor, a około 754 r. poświadczony jest tam fort nazwany imieniem Marinusa. Legendarna historia życia Marinusa została napisana w 900 roku, a kolejna w XI wieku. Marinus jest uważany za założyciela San Marino; dlatego wizerunek diakona Marino z obrazu Guercino był wykorzystany na państwowej monecie o nominale 20 centów w latach 2002-2016.
Nie znamy bliższych szczegółów życia diakona Marinusa. Dopiero w 1586 roku archiprezbiter kościoła św. Piotra w San Marino odnalazł relikwie Świętego pod głównym ołtarzem. Napis na urnie potwierdził autentyczność relikwii. W roku 1602 część znalezionych relikwii umieszczono w bogatym relikwiarzu. W roku 1774 powstało bractwo ku czci św. Marinusa (Maryna). Jednak dopiero papież Pius VI zatwierdził jego kult w roku 1778. W roku 1926 papież Pius XI podniósł kościół św. Marinusa (dawny kościół św. Piotra) do godności bazyliki.
Nad bazyliką wita przechodnia łaciński napis: «𝘋𝘐𝘝𝘖 𝘔𝘈𝘙𝘐𝘕𝘖 𝘗𝘈𝘛𝘙𝘖𝘕𝘖 𝘌𝘛 𝘓𝘐𝘉𝘌𝘙𝘛𝘈𝘛𝘐𝘚 𝘈𝘜𝘊𝘛𝘖𝘙𝘐 𝘚𝘌𝘕. 𝘗.𝘘.» – „Świętemu Marinowi Patronowi i Fundatorowi wolności Senatu i Ludu”. San Marino należy do diecezji Rimini. Każdego roku 3 września republika świętuje uroczystość swojego patrona. W latach 70. XX wieku z okazji przypuszczalnej 1600-letniej rocznicy śmierci poczta San Marino wydała ku czci Świętego diakona specjalne znaczki.
Święty diakon Marino jest patronem San Marino i diecezji San Marino-Montefeltro.
W 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘺𝘳𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘶𝘮 𝘙𝘻𝘺𝘮𝘴𝘬𝘪𝘮 pod datą 3 września czytamy: „3 września około 400 roku, na górze Titano, niedaleko Rimini, zmarł święty diakon i anachoreta¹ Marino, San Marino, który po tym, jak był kamieniarzem w Rimini, został chrześcijaninem, wycofał się na samotną górę Titano i, zgodnie z tradycją, przywiódł pogańską ludność żyjącą w okolicy do światła i wolności Chrystusa. Jest patronem małej republiki, która nosi jego imię.”
¹𝗮𝗻𝗮𝗰𝗵𝗼𝗿𝗲𝘁𝗮 «człowiek świątobliwy, żyjący w odosobnieniu, praktykujący ascezę»
opr. dk. Krzysztof Kaput