Paweł od św. Zoilusa, diakon i męczennik z Kordoby w Hiszpanii oraz członek wspólnoty św. Zoilusa w tym mieście, ścięty w 851 r.
W roku 711 n.e. armia muzułmańska z Afryki Północnej podbiła chrześcijańską Iberię Wizygotów. Pod wodzą Tarika ibn-Ziyada wylądowali na Gibraltarze i w ciągu ośmioletniej kampanii poddali większość Półwyspu Iberyjskiego pod panowanie islamu.
Półwysep Iberyjski został nazwany al-Andalus przez jego muzułmańskich władców. Kiedy kalifowie Umajjadów zostali obaleni w Damaszku w 750 roku, dynastia przeniosła się do Kordoby, rządząc tam emiratem; w konsekwencji miasto zyskało na luksusie i znaczeniu, jako centrum iberyjskiej kultury muzułmańskiej.
Po zdobyciu Iberii muzułmanie rządzili nią zgodnie z prawem islamskim. Bluźnierstwo i apostazja od islamu były przestępstwami zagrożonymi karą śmierci. W islamie bluźnierstwo obejmuje znieważenie Mahometa i wiary muzułmańskiej. Apostazja jest przestępstwem polegającym na odejściu od islamu. Zgodnie z prawem islamskim, każdy, kogo ojciec jest muzułmaninem, jest nim automatycznie przy urodzeniu i będzie automatycznie winny apostazji, jeśli głosi jakąkolwiek wiarę inną niż islam. Każdy uznany za winnego bluźnierstwa lub apostazji był szybko stracony.
W tym czasie chrześcijanie mogli zachować swoje kościoły i majątek pod warunkiem płacenia daniny (dżizya) za każdą parafię, katedrę i klasztor; często danina ta była zwiększana zgodnie z wolą zdobywcy. Chrześcijanie musieli również powstrzymać się od publicznego okazywania swojej wiary w obecności muzułmanów, ponieważ taki czyn był uważany za bluźnierstwo w prawie islamskim i karany śmiercią.
Wielu chrześcijan uciekło do północnej Hiszpanii, inni schronili się w klasztorach w Sierra. Jeszcze inni nawrócili się, by zyskać przychylność lub uniknąć jizyi, i w ten sposób liczba chrześcijan skurczyła się ostatecznie do niewielkich rozmiarów.
Czterdziestu ośmiu chrześcijan (głównie mnichów) zostało zamęczonych w Kordobie, między 850 a 859 r., ściętych za publiczne głoszenie swoich chrześcijańskich przekonań.
Paweł, diakon z Kordoby, należący do klasztoru św. Zoilusa, służył chrześcijanom więzionym przez muzułmanów. Został ścięty 20 lipca 851 r., a jego relikwie są przechowywane w kościele św. Zoilusa.
W starszym 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘺𝘳𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘶𝘮 𝘙𝘻𝘺𝘮𝘴𝘬𝘪𝘮 pod datą 20 lipca czytamy: „W Cordobie męczeństwo św. Pawła, Diakona. Za to, że wyrzucał księciom mahometańskim ich okrucieństwa i z wielką śmiałością wyznawał Chrystusa, został na ich rozkaz ścięty i tak uzyskał koronę w Niebie”.
W nowszym czytamy: „W poniedziałek, 20 lipca 851 roku, w Kordobie w Andaluzji, święty diakon i męczennik Paweł poniósł śmierć męczeńską. Zainspirowany przykładem i słowami świętego Sysenanda, nie bał się uzasadnić próżności ich kultu przed książętami mauretańskimi i ich doradcami, a wyznając Chrystusa jako prawdziwego Boga, został stracony”.
opr. dk. Krzysztof Kaput