Stefan, Grigorij i Nestoros

Stefan Łukanin (prezbiter), Grigorij Begma (diakon) i Nestoros Gudzowskij (diakon) to prawosławni męczennicy (Nowomęczennicy), którzy ponieśli śmierć głodową i męczeńską z rąk bolszewików w lipcu 1918 roku. W Kościele prawosławnym przysługuje im tytuł hagiograficzny „Świętych męczenników” (ros. Священномученики).

Choć w zachodnich kalendarzach liturgicznych (w tym na portalach katolickich) figurują czasem pod wspólnym nagłówkiem jako „diakoni”, Stefan Łukanin w rzeczywistości posiadał święcenia prezbiteratu (był proboszczem), natomiast Grigorij (w źródłach cerkiewnych jako Gieorgij) oraz Nestoros byli posługującymi z nim diakonami.

Wszyscy trzej duchowni służyli w cerkwi pw. Spotkania Pańskiego (Sretenskij chram) w dużej wsi Kołczedan (gubernia permska, obecnie obwód swierdłowski w Rosji). Po wybuchu rewolucji październikowej i wybuchu wojny domowej, rejon ten znalazł się pod brutalnym terrorem formujących się oddziałów Armii Czerwonej. Duchowni kategorycznie odmówili podporządkowania się zarządzeniom bezbożnych władz komunistycznych i publicznie piętnowali grabieże.

Św. Stefan Łukanin (prezbiter) urodził się w 1845 roku w rodzinie prawosławnego rzeźnika (chórzysty/pomocnika parafialnego). Ukończył Permskie Seminarium Duchowne. W 1864 roku przyjął święcenia diakonatu, a w 1869 prezbiteratu. Po posłudze w kilku parafiach, w 1902 roku został proboszczem prężnej parafii w Kołczedanie, gdzie cieszył się ogromnym autorytetem. Przed aresztowaniem bolszewicy pod pretekstem rewizji całkowicie ograbili jego mieszkanie.

Św. Grigorij (Gieorgij) Begma (diakon) urodził się w 1875 roku. Po ukończeniu szkoły duchownej od 1905 roku służył jako psalmista, a po 1915 roku przyjął święcenia diakonatu i został przydzielony do cerkwi w Kołczedanie.

Św. Nestoros Gudzowskij (diakon) służył jako drugi diakon w tej samej parafii. Dokładna data urodzenia nie zachowała się w powszechnych aktach, jednak źródła opisują go jako gorliwego i bezkompromisowego obrońcę wiary przed komunistyczną propagandą.

Duchowni zostali zaaresztowani przez czerwonoarmistów 23 lipca 1918 roku (10 lipca według starego stylu). Zabrano ich do pociągu karnego i przewieziono w okolice stacji kolejowej Sinarskaja (w pobliżu dzisiejszego Kamieńska Uralskiego), gdzie poddano ich nieludzkim torturom.

U ojca Stefana i diakona Nestorosa oprawcy wyłupili oczy i wyrywali włosy. Palce lewej ręki diakona Nestorosa zostały ociosane i zaostrzone nożem „jak ołówki”. Twarz diakona Grigorija (Gieorgija) Begmy została zmasakrowana szablami do tego stopnia, że po odnalezieniu ciała rodzina mogła go rozpoznać wyłącznie po ubraniu duszpasterskim.

Po torturach wszyscy trzej zostali rozstrzelani w pobliskim lesie. Czerwonoarmisty zabronili pochówku, a na prowizorycznej mogile tańczyli, szydząc z zamordowanych. Dopiero po wejściu wojsk Białej Armii, pod koniec lipca 1918 roku, zbezczeszczone ciała odnaleziono, uroczyście odprawiono pogrzeb i pochowano ich w grobowcu za ołtarzem cerkwi w Kołczedanie.

Dnia 17 lipca 2002 roku Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego zaliczył ich w poczet Soboru Nowomęczenników i Wyznawców Rosyjskich. W 2010 roku włączono ich także do lokalnego Soboru Świętych Jekaterynburskich.

Ich wspomnienie liturgiczne przypada na dzień ich narodzin dla nieba – 23 lipca (10 lipca w kalendarzu juliańskim).

W sierpniu 2009 roku, po latach komunizmu, odnaleziono fundamenty zniszczonej cerkwi oraz groby męczenników i uroczyście ich ekshumowano. Na miejscu ich śmierci postawiono prawosławny krzyż pokłonny, przy którym regularnie odbywają się nabożeństwa.