Wzmianka o „Stefanie, diakonie i męczenniku, oraz Pollionie, męczenniku w Rzymie” (najczęściej przypisywana w dawnych spisach liturgicznych do dnia 28 sierpnia) stanowi kolejną zagadkę starożytnej hagiografii.
Analizy historyczno-tekstowe jednoznacznie dowodzą, że zapis ten jest efektem błędu kopistów, którzy przepisując starożytne spisy, połączyli ze sobą geograficznie i tożsamościowo zupełnie odrębne postacie.
W najstarszych wersjach Martyrologium Hieronymianum pod datą 28 sierpnia widnieje uroczysty wpis dotyczący rzymskich obchodów liturgicznych na starym cmentarzu przy Via Salaria (Via Salaria vetere, in coemeterio Basillae). Zapis ten wymienia grupę świętych „…natalis sanctorum Hermetis, Basillei, Heliae, Stephani diaconi, Pollionis”.
Średniowieczni przepisywacze zinterpretowali to zdanie jako opis grupy rzymskich towarzyszy, którzy zginęli w tym samym miejscu. Krytyka hagiograficzna (m.in. bollandyści) dowiodła jednak, że imiona te zostały sztucznie połączone.
Wskazany w tym rzymskim wpisie Stefan to nikt inny jak św. Szczepan Protomartyr (Pierwszy Męczennik i Archidiakon z Jerozolimy). Jego obecność pod tą datą w Rzymie nie wynika z faktu, że tam poniósł śmierć (zginął przez ukamienowanie w Jerozolimie). Wpis ten upamiętnia translację (przeniesienie) części jego relikwii lub dedykację ołtarza/kaplicy ku jego czci w rzymskim katakumbowym kompleksie św. Basilli na przełomie IV i V wieku.
Ponieważ Szczepan był powszechnie znany jako „pierwszy diakon”, rzymskie kalendarze regularnie dodawały przy jego imieniu tytuł diaconus.
Słowo „Pollion” dopisane tuż obok Stefana, w rzeczywistości odnosi się do jednego z najsłynniejszych męczenników naddunajskich – świętego Polliona z Cybalae (dzisiejsze Vinkovci w Chorwacji, dawna rzymska prowincja Panonia).
Pollion był lektorem (niższym duchownym) w Panonii. Został aresztowany podczas prześladowań za cesarza Dioklecjana, poddany brutalnemu przesłuchaniu przez prefekta Probusa i spalony żywcem za wiarę około 304 roku poza murami swojego rodzinnego miasta.
Jego autentyczne wspomnienie przypada na kwiecień (27 lub 28 kwietnia). Jednak w uniwersalnych martyrologiach, gdzie spisywano świętych z całego imperium, imię lektora Polliona z Panonii zostało z biegiem stuleci „przemieszczone” i dopisane do rzymskiej listy z 28 sierpnia. Kopie tekstów zatarły informację, że pochodził z Panonii, przez co późniejsi autorzy uznali go za „męczennika z Rzymu” i towarzysza diakona Stefana.
Współczesna hagiografia odrzuca istnienie odrębnej pary rzymskich męczenników o imionach Stefan i Pollion, którzy mieliby zginąć wspólnie w Rzymie.
Kiedy w dawnych księgach liturgicznych spotykamy sformułowanie „Stefan diakon i Pollion męczennicy w Rzymie”, należy je prawidłowo interpretować jako wspomnienie kultu relikwii św. Szczepana, pierwszego diakona i męczennika z Jerozolimy, czczonego w rzymskich katakumbach oraz omyłkowo dopisane w tym samym dniu i miejscu wspomnienie św. Polliona, lektora i męczennika z Panonii (Chorwacji).