Święty Syzyniusz (łac. Sisinnius) to wczesnochrześcijański diakon i męczennik pochodzący z Kapadocji. Poniósł śmierć za wiarę u schyłku IV wieku podczas misji ewangelizacyjnej w północnych Włoszech. Jego męczeństwo jest jednym z najlepiej udokumentowanych faktów historycznych z tego okresu.
Syzyniusz urodził się w Kapadocji (dzisiejsza Turcja). Jako dojrzały chrześcijanin przybył do Mediolanu, gdzie tamtejszy ordynariusz, św. Ambroży, otaczał opieką misjonarzy ze Wschodu. Z Mediolanu Syzyniusz został wysłany przez biskupa Wigiliusza z Trydent (Trientu) do górzystej doliny Val di Non (dawniej Anaunia, nad rzeką Noce). Towarzyszyli mu dwaj rodzeni bracia (lub bliscy rodacy) Martyriusz, lektor i Aleksander, ostiariusz. Ich zadaniem było niesienie Ewangelii pogańskiemu plemieniu Anaunów. Syzyniusz, jako diakon, przewodził tej misji. Wznieśli w Sanzeno mały kościół i przez około 10 lat prowadzili skuteczną chrystianizację regionu.
Do tragicznych wydarzeń doszło w maju 397 roku. Lokalne plemiona pogańskie obchodziły tradycyjne święto Ambarvalia (procesje wokół pól połączone ze składaniem ofiar ze zwierząt). Jeden z niedawno ochrzczonych przez Syzyniusza mieszkańców kategorycznie odmówił udziału w pogańskim rytuale i złożenia ofiary. Rozwścieczyło to pogańskich kapłanów. Cała nienawiść tłumu obróciła się przeciwko trzem misjonarzom, których uznano za winnych „zbezczeszczenia” święta. Dnia 29 maja 397 roku tłum zaatakował misję. Syzyniusz został śmiertelnie uderzony w głowę toporem (siekierą). Martyriusz został wywleczony z kaplicy i zaciągnięty na śmierć. Aleksander został pojmany, a poganie wznieśli wielki stos pogrzebowy. Wrzucili na niego ciała zamordowanego Syzyniusza i Martyriusza, a Aleksandra spalili żywcem.
Męczeństwo trzech misjonarzy wstrząsnęło ówczesnym światem chrześcijańskim. Stało się koronnym dowodem na to, że mimo edyktów tolerancyjnych cesarza Konstantyna, misje wśród ludów barbarzyńskich wciąż niosą ze sobą ryzyko śmierci. O ich krwawej ofierze pisali najwięksi ojcowie Kościoła w swoich homiliach i listach: św. Ambroży z Mediolanu (wiadomość o ich śmierci dotarła do niego na łożu boleści), św. Augustyn z Hippony, św. Jan Chryzostom (który otrzymał część ich relikwii do Konstantynopola), czy św. Maksym z Turynu lub św. Gaudentiusz z Brescii.
Biskup Wigiliusz z Trydentu zebrał prochy i kości męczenników, budując w Sanzeno pierwszą bazylikę. Część relikwii wysłał do Mediolanu do biskupa Symplicjana. Ich pamięć wspominana jest:
-
- 29 maja – główne wspomnienie liturgiczne (w Martyrologium Rzymskim, archidiecezji Mediolanu i w szwajcarskiej diecezji Lugano);
- 14 lipca – wspomnienie w diecezji Chur (Szwajcaria);
- 13 sierpnia – pamiątka przeniesienia (translacji) relikwii.
W 1472 roku odkryto ich pierwotny grób w Sanzeno, co zapoczątkowało budowę wspaniałego kościoła Santi Martiri Anauniesi. W 1927 roku Mediolan zwrócił część relikwii do Sanzeno. Główny relikwiarz Syzyniusza i towarzyszy znajduje się dziś w Katedrze św. Wigiliusza w Trybencie.