Święty Demetriusz, mimo iż był diakonem, w sztuce najczęściej przedstawiany jest jako żołnierz. Urodził się w Tesalonice w zamożnej, szlacheckiej rodzinie i został wychowany w duchu chrześcijańskim. Dobrze wykształcony, został zawodowym mówcą publicznym i apologetą; jego wyjaśnienia dotyczące chrześcijaństwa przyniosły wielu nawróconych. Diakon, książę Tesalii za panowania cesarza Maksymiana. Za panowania Dioklecjana, gdy dowiedziano się, że jest chrześcijaninem, został aresztowany i uwięziony w łaźni gdzie ewangelizował pogan i organizował chrześcijańskie zgromadzenia. Męczennik – przebity włóczniami ok. 306 r. w Sirmium (dzisiejsza Serbia). Jego historia była niezwykle popularna w średniowieczu. Podobno pojawił się podczas bitwy w 586 r., wieki po swojej śmierci, aby pomóc w obronie Tesaloniki. Wiadomo, że poświęcono mu ponad 200 kościołów na Bałkanach.
Pan Bóg uwielbił heroiczną wiarę św. Demetriusza nie tylko przez różne cuda w czasie jego śmierci, ale także przez nienaruszalność jego ciała. Gdy sto lat po śmierci złożono go do grobu – znaleziono jego ciało nienaruszone, a z jego kości pachnącą mirrę, która uzdrawiała chorych. Jego relikwie pierwotnie znajdowały się w Sirmium i Tesalonice, gdzie wydzielały święty olej. Relikwia kostna podobno nadal znajduje się w klasztorze na Górze Athos.
Krótki opis jego życia można znaleźć w „Żywotach Świętych”. Św. Demetriusz był męczennikiem chrześcijańskim, który żył w drugiej połowie III wieku w Tesalonice i od dzieciństwa był wychowywany w wierze świętej. Po śmierci ojca Maksymilian mianował go prokonsulem. Demetriusz, zajmując wysokie stanowisko, otwarcie uznawał wiarę chrześcijańską i był jej apostołem. Prawdą jest, że głównym obowiązkiem Demetriusza była obrona swojego regionu przed obcymi wrogami, ale cesarz wymagał od niego także ochrony chrześcijan. Zamiast tego Demetriusz zaczął egzekwować zwyczaje Jazydów i zmuszać ich do przyjęcia wiary Chrystusowej. Później poinformowano cesarza o czynach Demetriusza i wezwano go i aresztowano. Młodzieniec chrześcijański Nestoriusz odwiedził Demetriusza w więzieniu, a święty pobłogosławił go, by walczył przeciwko Lineuszowi. Nestoriusz został napełniony mocą przez Boga i w walce zniszczył dumnego gladiatora Lineusza. W 306 r. Demetriusz poniósł śmierć męczeńską podczas ponownej rozprawy Dioklecjana z chrześcijanami w Dalmacji. Ciało Demetriusza przeniesiono do miasta Sirmium w Macedonii. Na jego cześć zbudowano tam kościół.
𝗧𝗮𝗸 𝗼𝗽𝗶𝘀𝗮𝗻𝗼 𝗷𝗲𝗴𝗼 𝗺ę𝗰𝘇𝗲ń𝘀𝘁𝘄𝗼:
Gdy cesarz Maksymian panował w Tesalonice, kazał zabić wszystkich głosicieli wiary chrześcijańskiej, a wśród nich Demetriusza, który dał się poznać wszystkim tym, że bez żadnej obawy i strachu głosił Chrystusa. Już w młodości bowiem był niezłomny i stały we wszystkich dobrych działaniach i uczynkach. Zawsze nauczał i uczył innych, jak to Boski Siewca zstąpił na ziemię, który własną krwią ożywił i podniósł ze śmierci człowieka, który przez swój grzech został uśmiercony. A gdy tak nauczał, niektórzy z dworzan cesarza, którzy byli wyznaczeni do ścigania chrześcijan, pojmali świętego Demetriusza i chcieli go przedstawić cesarzowi Maksymianowi, ale tak się złożyło, że cesarz poszedł obejrzeć bitwę, która miała się odbyć, gdyż bardzo go cieszył widok przelewającej się ludzkiej krwi. W tej samej bitwie brał udział człowiek imieniem Lineusz, gladiator, który z powodu zwycięstw, jakie odniósł za swoich dni, był bardzo lubiany przez cesarza, ale ponieważ losy często się zmieniają, zdarzyło się, że Lineusz został tam ranny na śmierć. A gdy cesarz wrócił do swego pałacu, smutny i zły z powodu śmierci tegoż Lineusza, wspomniano mu o Demetriuszu. Wtedy cesarz był bardzo poruszony przeciwko niemu, do tego stopnia, że w tym samym więzieniu, w którym przebywał, skrępowany i trzymany pod strażą, kazał go przebić na wylot ostrymi włóczniami. W ten sposób święty Demetriusz, który zawsze był świadkiem imienia Jezus, zakończył tam swoje ziemskie życie. Dzięki jego zasługom i dobrym cnotom dokonało się wiele cudów wśród wszystkich, którzy z dobrą wiarą pobożnie go przyjęli. Pewien człowiek, imieniem Lemicjusz, który serdecznie miłował i służył Bogu, ofiarował wiele swoich dóbr do domu, w którym spoczywały święte zwłoki Demetriusza, czyniąc to miejsce jeszcze większym niż dotychczas, a także zbudował tam oratorium lub kaplicę ku czci męczennika Demetriusza.
𝗠𝗼𝗱𝗹𝗶𝘁𝘄𝗮 𝘇𝗮 𝗷𝗲𝗴𝗼 𝘄𝘀𝘁𝗮𝘄𝗶𝗲𝗻𝗻𝗶𝗰𝘁𝘄𝗲𝗺:
Cały świat przyjął w tobie wielkiego obrońcę w przeciwnościach, ty potężny męczenniku, bo przewyższyłeś strach. Jak pokonałeś pychę Lineusza i dodałeś odwagi Nestoriuszowi, tak, święty Demetriuszu, wzywaj Chrystusa Boga za nami, aby obdarzył nas swoim wielkim miłosierdziem.
opr. dk. Krzysztof Kaput