Święty Ewagriusz z Pontu – anachoreta, pisarz ascetyczny.
Urodził się ok. roku 345 w Ibora w Poncie jako syn miejscowego chor-episkopa. Święty Bazyli († 379) powołał go na lektora, a św. Grzegorz z Nazjanzu († 390) wyświęcił na diakona. Gdy w roku 379 Grzegorz został biskupem Konstantynopola, Ewagriusz poszedł za nim i od razu zyskał uznanie jako błyskotliwy polemista i kaznodzieja. Przeżył tam rodzaj przygody miłosnej: zainteresował się żoną jednego z lokalnych dygnitarzy i stał się przedmiotem jej namiętności; otrzeźwiła go wizja aniołów, którzy w postaci żołnierzy uwięzili go. Jeden z nich nakazał mu natychmiast opuścić miasto, co Ewagriusz zaprzysiągł. Rano, czu-Jąc się związany przysięgą, choć złożoną w stanie widzenia, spakował manatki i wyruszył do Jerozolimy. Tam przeżył kryzys: zrzucił szatę duchowną i byłby porzucił wybraną droge, gdyby nagle ciężko nie za-chorował. Przez pół roku zmagał sıę z dziwną słabością, aż sw. Melania Starsza († 409) zwróciła mu uwagę na duchowe źródła choroby i przekonała do monastycyzmu. W roku 383 Ewagriusz osiadł w Nitrii, potem przeniósł się do Cel, gdzie przez czternaście lat praktykował bardzo surową ascezę. Miejscowi mnisi, ludzie przeważnie prości, traktowali 2 rezerwą tego intelektualistę żyjącego z przepisywania ksiąg. Z czasem jednak powstała wokół niego grupa ludzi o podobnych poglądach. Patriarcha Teofil (383-412) chciał wyświęcić Ewagriusza na biskupa, ele ten się wymówił. Zmarł w uroczystość Objawienia Pańskiego 399 roku, mając lat 54.
Ewagriusz swymi przemyśleniami skutecznie przyczynił się do przekształcenia nauki Orygenesa w herezję. Potępiony imiennie jako orygenista przez Sobór Konstantynopolitański II (553) i późniejsze (Konstantynopolitański III w 680 roku, Nicejski II w 787 i Konstantynopolitański [V w 869) stracił na sławie i znaczeniu, a jego dzieła zostaty w większości zniszczone albo rozproszone; zachowały się te, które ukryto pod imieniem Nila z Ancyry lub w tłumaczeniach. Byty to: Pracficos, Gnosticos, Kephalaia gnostica, Antirrheticus i inne drobniejsze.
Ewagriusza nie ma w synaksariach bizantyjskich, nie wspomina go też Kościól rzymskokatolicki. Natomiast jako wyznawca jest wspominany W Magnum Legendarium Austriacum z XIl wieku (13 czerwca) oraz w kalendarzach liturgicznych Ormian (11 lutego) i Koptów (w dzień Pięćdziesiątnicy).
(opr. na post. R. Kurek, Leksykon świętych i sławnych diakonów, s. 115-116)