Zgodnie z tradycją, Marcus i Marcellianus byli braćmi bliźniakami i diakonami papieża Kajusa (znanego także jako Gajus lub Gajusz 283-296), dodatkowo drugi z braci był jego architektem.
Zostali zamęczeni w Rzymie za panowania cesarza Dioklecjana pod koniec III wieku, najprawdopodobniej ok. 286 roku. Ci dwaj męczennicy, są wspomniani w większości starożytnych martyrologiów 18 czerwca, zaś ich męczeństwo jest nam znane z Pasio św. Sebastiana, które choć w dużej mierze legendarne, jest jednak bardzo starożytne. Wtrąceni do więzienia za to, że byli chrześcijanami, zostali odwiedzeni przez ojca i matkę, Tranquillinusa i Martię, którzy będąc nadal bałwochwalcami, błagali ich, aby powrócili do kultu fałszywych bogów, aby ocalić swoje życie. Ale Sebastian, którego zbliżające się męczeństwo miało uczynić go sławnym, przeniknąwszy do ich więzienia w tym samym czasie, napominał ich tak gorąco, aby nie porzucali wiary chrześcijańskiej, że nie tylko sprawił, że ich wierność stała się niewzruszona, ale także nawrócił ich rodziców i kilku ich przyjaciół, którzy byli obecni. Sędzia, przed którego w końcu ich przyprowadzono, nie będąc w stanie nakłonić ich do apostazji, skazał ich na śmierć. Zostali pochowani przy Via Ardeatina, w pobliżu cmentarza Domitilla. Ich ciała zostały przeniesione w późniejszym czasie (co nie jest do końca pewne, ale prawdopodobnie w IX wieku) do kościoła świętych Kosmy i Damiana, gdzie zostały ponownie odkryte w 1583 roku za panowania Grzegorza XIII. Nadal spoczywają tam w grobie, w pobliżu którego można zobaczyć starożytny obraz, na którym dwaj męczennicy są przedstawieni z trzecią osobą, która wydaje się być Najświętszą Dziewicą Maryją.
Prawdopodobnie najstarsze przedstawienie tych dwóch męczenników pochodzące z drugiej połowy IV wieku można znaleźć w katakumbach Domitylli. Katakumby te to dawny cmentarz należący do Domitylli – prawdopodobnie żony, bądź wnuczki Flawiusza Klemensa – rzymskiego dostojnika i konsula z I wieku, przypuszczalnie sympatyzującego z chrześcijaństwem. Powstanie katakumb datuje się na ok. III wiek, natomiast na przełomie kolejnych stuleci były one wielokrotnie przebudowywane i poszerzane.
𝘔𝘢𝘳𝘵𝘺𝘳𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘶𝘮 𝘑𝘦𝘳𝘰𝘮𝘦’𝘢 odnotowuje Marcusa i Marcellianusa 18 czerwca. Wszystkie rzymskie przewodniki dla pielgrzymów odnotowały też położenie ich grobu.
W 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘺𝘳𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘶𝘮 𝘙𝘻𝘺𝘮𝘴𝘬𝘪𝘮 pod datą 18 czerwca czytamy: „Dnia 18-go czerwca w Rzymie przy Via Ardeatina męczeństwo św. braci Marka i Marceliana za czasów cesarza Dioklecjana. Po uwięzieniu przywiązano ich do pala i przebito im nogi ostrymi gwoździami. Ponieważ jednak nie zachwiali się w wierze Chrystusowej, sędzia kazał ich przebić włócznią, tak pospieszyli, zdobni koroną męczeńską, do wiecznej ojczyzny.”
opr. dk. Krzysztof Kaput