Błogosławiony Paweł Diakon (Paulus Diaconus), znany również jako Paul Warnefried, był jednym z najwybitniejszych intelektualistów doby renesansu karolińskiego, mnichem benedyktyńskim z Monte Cassino oraz słynnym kronikarzem Longobardów. Choć w powszechnych kalendarzach rzadko figuruje jako święty kanonizowany, w tradycji benedyktyńskiej oraz u dawnych hagiografów (m.in. Gabriela Bucelina) jest czczony z tytułem błogosławionego, a jego wspomnienie przypada właśnie na 17 maja.
Paweł urodził się między 720 a 730 rokiem w Cividale del Friuli w szlacheckiej rodzinie longobardzkiej. Dzięki swojemu wysokiemu statusowi odebrał wszechstronne, klasyczne wykształcenie w Pawii, stolicy królestwa Longobardów.
Szybko zyskał uznanie jako wybitny gramatyk, poeta i doradca. Służył na dworze króla Rachisa, a później jako nauczyciel Adelpergi, córki króla Dezyderiusza. W tym okresie przyjął święcenia diakonatu (stąd jego przydomek – Diaconus).
Po upadku królestwa Longobardów i podbiciu go przez Karola Wielkiego w 774 roku, życie Pawła uległo całkowitej zmianie. Wstąpił do najsłynniejszego klasztoru benedyktyńskiego – Opactwa na Monte Cassino – gdzie złożył śluby zakonne, pragnąc oddać się wyłącznie modlitwie, ascezie i pracy naukowej. Jednak spokój klasztorny został przerwany z powodów rodzinnych. Brat Pawła, Arichis, został oskarżony o udział w spisku przeciwko Frankom, a jego majątek skonfiskowano, żonę i dzieci wzięto w niewolę, a jego samego uwięziono. Kierowany braterską miłością, Paweł Diakon opuścił Monte Cassino w 782 roku i udał się na dwór Karola Wielkiego do Akwizgranu, aby błagać o ułaskawienie brata.
Karol Wielki, zafascynowany ogromną wiedzą, pobożnością i talentem literackim mnicha, ułaskawił jego brata, ale samego Pawła zatrzymał na swoim dworze. Paweł stał się jedną z najważniejszych postaci tzw. renesansu karolińskiego. Na prośbę cesarza opracował Homiliarz (zbiór kazań Ojców Kościoła), który stał się oficjalnym podręcznikiem liturgicznym w całym imperium Franków.
Przypisuje mu się również autorstwo słynnego hymnu liturgicznego Ut queant laxis ku czci św. Jana Chrzciciela. Trzysta lat później Gwidon z Arezzo wykorzystał pierwsze sylaby wersów tego hymnu (Ut-Re-Mi-Fa-Sol-La) do stworzenia nazw solmizacyjnych stopni gamy muzycznej.
Tęskniąc za życiem monastycznym, Paweł uzyskał w 787 roku zgodę króla na powrót do ukochanego Opactwa Monte Cassino. Tam spędził ostatnie lata swojego życia, łącząc rygorystyczną regułę benedyktyńską z pisaniem swojego opus magnum: Historia Langobardów (Historia Gentis Langobardorum). Dzieło to, napisane z głębokiej miłości do swojego ludu, stało się jednym z najważniejszych źródeł historycznych wczesnego średniowiecza.
Paweł Diakon zmarł w opinii świętości i wielkiej mądrości na Monte Cassino 13 kwietnia lub 21 lipca (najprawdopodobniej w 799 roku) i został pochowany w murach klasztoru.
Mimo że oficjalne Martyrologium Romanum skupia się na jego dorobku kronikarskim, dawne martyrologia benedyktyńskie (np. opracowane przez o. Gabriela Bucelina) czczą go jako Błogosławionego (Beatus) ze względu na jego głęboką pobożność, pokorę mnicha i nieocenione zasługi dla rozwoju liturgii i kultury chrześcijańskiej Europy. Jego liturgiczne wspomnienie przypada na 17 maja.