Walens, sędziwy diakon i męczennik z Jerozolimy, wraz z prezbiterem Pamfiluszem oraz towarzyszami, uwięziony i skazany na pracę w kopalniach Cylicji jako robotnik przymusowy. Zabity pod Cezareą w Palestynie w 309 roku za panowania cesarza Galeriusza (305-311). Walens był archidiakonem Jerozolimy.
Święci Męczennicy – Pamfiliusz Prezbiter, Walens Diakon, Paweł, Porfiriusz, Seleucjusz, Teodulus, Julian, Samuel, Eliasz, Daniel, Jeremiasz i Izajasz – ucierpieli w czasie prześladowań chrześcijan, zapoczątkowanych przez cesarza Dioklecjana w latach 308-309 w Cezarei w Palestynie.
Święty męczennik Pamfiliusz, pochodzący z miasta Bejrut, kształcił się w Aleksandrii, po czym został kapłanem w Cezarei. Poświęcił wiele pracy zbieraniu rękopisów i poprawianiu błędów kopistów w tekstach Nowego Testamentu. Poprawione teksty św. Pamfiliusza zostały skopiowane i rozdane każdemu, kto je chciał. Dzięki nim wielu pogan nawróciło się do Chrystusa.
Jego prace zostały zebrane w obszernej bibliotece ksiąg duchowych dostępnych dla oświecenia chrześcijan. Św. Hieronim (IV-V w.) głęboko szanował św. Pamfiliusza i uważał się za szczęściarza, że znalazł i nabył kilka jego rękopisów.
W głoszeniu wiary w Chrystusa, Pamfiliuszowi aktywnie pomagali Walens, diakon kościoła w Elei, człowiek przygarbiony wiekiem i dobrze zorientowany w Piśmie Świętym, oraz Paweł, żarliwy w wierze i miłości do Chrystusa Zbawiciela. Wszyscy trzej zostali uwięzieni na dwa lata przez Urbana, gubernatora palestyńskiej Cezarei.
Za rządów jego następcy Firmiliana – 130 chrześcijan zostało skazanych w Egipcie i wysłanych do Cylicji (Azja Mniejsza) do pracy w kopalniach złota. Pięciu młodych braci towarzyszyło im w drodze na wygnanie. Po powrocie do Egiptu zostali zatrzymani w Cezarei i wtrąceni do więzienia za wyznanie Chrystusa.
Młodzieńcy stawili się przed Firmilianem razem z uwięzionymi wcześniej: świętymi Pamfiliuszem, Walensem i Pawłem. Pięciu egipskich młodzieńców przyjęło imiona proroków Starego Testamentu: Eliasza, Jeremiasza, Izajasza, Samuela i Daniela. Zapytani, skąd są, młodzieńcy odpowiedzieli, że są obywatelami Jerozolimy, czyli Jeruzalem niebieskiego. Firmilian nic nie wiedział o takim mieście, ponieważ Jerozolima została zrównana z ziemią przez cesarza Tytusa w roku 70. Cesarz Hadrian (117-138) zbudował w tym miejscu nowe miasto, które nazwano Aelia Capitolina.
Firmilian długo torturował młodzieńców. Starał się poznać lokalizację nieznanego miasta i starał się przekonać młodych do odstępstwa. Ale nic nie zostało osiągnięte, a namiestnik kazał ich ściąć mieczem wraz z Pamfiliuszem, Walensem i Pawłem.
Zanim to się stało, sługa Pamfiliusza znosił cierpienia. Był to osiemnastoletni młodzieniec Porfiriusz, cichy i pokorny. Usłyszał wyrok śmierci dla skazanych męczenników i poprosił gubernatora o pozwolenie na pochowanie ciał po ich egzekucji. Za to został skazany na śmierć i wrzucony do ognia.
Świadek tej egzekucji, pobożny chrześcijanin Seleucjusz, były żołnierz, oddając hołd czynom cierpiących, udał się do Pamfiliusza i opowiedział mu o męczeńskiej śmierci świętego Porfiriusza. Został schwytany przez żołnierzy i na rozkaz Firmiliana ścięty mieczem razem ze skazańcami.
Jeden ze sług namiestnika, Teodulus, sędziwy człowiek i potajemny chrześcijanin, spotkał męczenników prowadzonych na egzekucję, objął ich i poprosił o modlitwę za niego. Został zabrany przez żołnierzy do Firmilian, na którego rozkaz został ukrzyżowany.
Młody Julian, pochodzący z Kapadocji, który przybył do Cezarei, widział ciała świętych, które zostały rzucone dzikim zwierzętom bez pochówku. Julian padł na kolana i oddał cześć zwłokom cierpiących. Żołnierze stojący pod murem schwytali go i zaprowadzili przed namiestnika, który skazał go na spalenie. Ciała wszystkich dwunastu męczenników pozostały niepochowane przez cztery dni, ale ani zwierzęta, ani ptaki nie chciały ich dotknąć. Zawstydzeni tą sytuacją poganie pozwolili chrześcijanom zabierać ciała męczenników i pochować je.
Św. diakon Valens wspominany jest 1 czerwca w Kościele Katolickim, zaś 16 lutego wśród prawosławnych.
W 𝘔𝘢𝘳𝘵𝘺𝘳𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘶𝘮 𝘙𝘻𝘺𝘮𝘴𝘬𝘪𝘮 pod datą 1 czerwca czytamy: „W Cezarei w Palestynie męczeństwo św. Pamfila, kapłana, męża niezwykłej świątobliwości i uczoności, oraz wielkiej szczodrobliwości względem ubogich. Za panowania cesarza Galeriusza Maksymiana był on okrutnie męczony i uwięziony za wiarę chrześcijańską. Firmilian wydał go powtórnie na męki, podczas których zakończył ofiarę swego życia. Wraz z nim cierpieli: diakon Walens i Paweł z dziewięcioma towarzyszami.”
opr. dk. Krzysztof Kaput